ایران پرسمان

آخرين مطالب

بن‌بست عقل با شجاعت آدورنو به سر رسید انديشه

بن‌بست عقل با شجاعت آدورنو به سر رسید

  بزرگنمايي:

ایران پرسمان_نشست نقد و بررسی کتاب سویه­‌ها با حضور آیدین کیخایی، مراد فرهادپور، حسام سلامت و محمدمهدی اردبیلی عصر دیروز سه‌­شنبه سیزدهم آذرماه در مرکز فرهنگی شهرکتاب برگزار شد.

آیدین کیخایی در ابتدای این نشست درباره ترجمه حسام سلامت و محمداردبیلی از این مجموعه مقالات آدورنو گفت: ترجمه بسیار خوبی است و از نظر تطبیق با متن انگلیسی و روان بودن و فارسی بودن نمره قابل قبولی می‌گیرد. مضاف بر اینکه این کتاب نمونه یک کار ترجمه گروهی خوب است که توانسته با متن انگلیسی و آلمانی مقابله کند. در این کتاب با اندیشه شخص آدورنو روبه‌رو نیستیم بلکه مجموعه متون فلسفی را می‌­خوانیم که بخشی­‌ از آن آثار آدورنو است و قسمت زیادی هم توضیحات مفصل مترجمان را شامل می­‌شود.

                     

او سپس درباره نوع نگاه آدورنو به هگل که محور اصلی متن کتاب است، بیان کرد: کتاب موجه دست اولی است از نسبت آدورنو و هگل. اثر در سال­‌های 1956 و 1957 نوشته شده و اهمیت آن نوع درک آدورنو از هگل و روح هگلی است. او در این کتاب ضرورت دنبال کردن ابژه را مطرح می­‌کند و اینکه چگونه می‌­توان ابژه را دنبال کرد و در این مسیر تناقضات موجود در اندیشه‌­­های هگل را حفظ کرده است. ابژه آدورنو خود فلسفه هگل است و او حقیقت و ناحقیت هگل را جدا نمی­‌کند؛ اینکه محتوای حقیقت از واقعیت بیرون می‌­آید و در این مسیر اصول همانی مرکز نقد آدورنو نسبت به مباحث می­‌شود. کتاب می­‌گوید ایده­‌آلیسم و رئالیسم هگلی را نمی­‌توان از همدیگر جدا کرد و تناقضات موجود در فلسفه هگل را آشکار می­‌کند.

کیخایی ادامه داد: روح در نظریات هگل بازتاب جامعه است و کار اجتماعی پس کار مادی خود به خود برایش جنبه روحانی پیدا کرده است. حالا این پرسش مطرح می­‌شود که آیا وضعیت اجتماعی ما به گونه­‌ای است که آنطور که آدورنو می­‌گوید دیالکتیک نفی که هگل از آن صحبت کرده پاسخگوی وضعیت تاریخی ما باشد؟ البته منظورم مای ملی نیست. و این سوال که اساسا آیا اندیشه‌­ای که پس از تجربه جنگ جهانی دوم به عمق فاجعه پی برده و تاریخ استعمار و استثمار و بهره­‌کشی از بومیان آمریکا و آفریقا و ... را نادیده گرفته اندیشه انسان رویایی است؟

                   

محمدمهدی اردبیلی مترجم کتاب هم با اشاره به اینکه نه از جایگاه مترجم که از جایگاه منتقد در جلسه حضور داشت اظهار کرد: کتاب به نوعی مانیفست آدورنو است و واقعا در این مجموعه مقالات و نوشته­‌ها حرفی نمانده که نزده باشد. فرم تکه پاره و از هم گیسخته کتاب هم به همین دلیل است و شاید سخت باشد باتوجه به توالی رفت و آمدهای آدونور از نقد هگل و استفاده از او منطقی از دل این پراکندگی خارج کنیم. ­آدورنو در این کتاب درواقع از هگل به مثابه یک اسلحه یا سپر استفاده می­‌کند و با پنهان شدن پشت او به جنگ آنچه با آن مشکل داشته می‌رود از جمله مارکسیسم روسی، اگزیستانسیالیست­‌ها، پوزیتیویست‌ها و ... البته او هم از هگل برای نقد استفاده می­‌کند و هم خودش منتقد هگل است و از اندیشه‌­های او برای حمله به هرچیزی بهره برده است. می‌­توان گفت در این کتاب آدورنو آدورنوی رقصنده با هگل است که هرچه می­‌کند نمی­‌تواند از هگل بیرون بیاید.

همچنین حسام سلامت مترجم دیگر کتاب با اشاره به تعریف هگل و آدورنو از حقیقت گفت: حقیقت برای هگل مطلق است اما خود مفهوم مطلق را چگونه باید فهمید و تعریف کرد؟ درواقع برابری­‌سازی چیزهای نابرابر در انتهای همانی هگل به اتکای تعریف سوژه است. اما به باور آدورنو همواره چیزهایی بیرون از عقل و سوژه باقی می­‌ماند که نمی­‌توانیم به آن­‌ها دست پیدا کنیم. به این معنا هر سیستم درکی هیچ‌گاه توتالیز نمی‌­شود و همواره یک استخوان در گلوی مفهوم گیر می­‌کند. هگل یک رسالت تاریخی برای عقل قائل است که باید همه چیز را در درون خود حل و جذب و از نو در آن ادغام کند. آدورنو اما عدالت را عدالت برای حذف‌شده‌ها و مغفول‌مانده­‌ها و کسانی که زیر دست و پای سیستم مانده­‌اند تعریف می‌­کند.

                         

همچنین مراد فرهادپور با بیان اینکه آدورنو معتقد است هگل کارش رهاکردن تناقضات کانت و تاریخی کردن آنهاست گفت: ایستادن پشت تناقضات یا به قول هگل سرکردن با امر منفی اجازه ورود او به حقیقت ابژه درون خودش را داده است. گرایش کل او به سیستم‌­سازی و خنثی کردن و نفی توتالیتر است و همین در نهایت باعث می­‌شود سویه انتقادی اندیشه هگل کنترل شود. با این حال سماجت آدورنو روی تناقضات از دستاوردهای او جالب است. جایی که نقد عقل با بن­‌بست مواجه می‌­شود با شجاعت آدورنو این بن­‌بست به سر می‌رسد. درگیری با آدورنو از منظر همین سماجت است که معنا دارد در غیر این صورت مثل دهه 90 که بنیامین در فضای ‍‍‍پست­ مدرنیستی حل شد تنها یک ژست روشنفکری باقی بماند.

فرهاد پور ادامه داد: مقاومتی در آدورنو نسبت به نام بردن از هایدگر وجود دارد که باعث می‌­شود هستی‌شناسی بنیادین را مطرح کند و از اگزیستانسیالیست­‌ها درباره وضعیت هایدگر بپرسد. با این حال در عصر جدید نقد عقل چیزی نیست جز نقد سوژه یا دیگری. جایی که آنتولوژی دستوری و سوژه به هم می‌رسند و سیر تفکر معاصر را مشخص می­‌کنند. اما سوژه را هم با آگاهی و انسان نمی‌­توان در نظر گرفت مثل کاری که ایدئولوژی‌های بورژوازی می­‌کنند. نوع گره­‌خورده هستی­‌شناسی و نظریه سوژه حتی اجازه می­‌دهد تفکر فردی مثل فوکو که مسئله‌­اش ابژه و تولید ابژه در جامعه مدرن است را هم به همین تقاطع بازگردانیم و بررسی کنیم. امتناع آدورنو از نظریه سوژه هم اساسا به همین نگاهش به هستی­‌شناسی بازمی­‌گردد.

او در پایان درباره رابطه آدورنو و هگل گفت: اگر هگل مهم است به این بازمی­‌گردد که فضای تئوری و نظریه (که البته در ایران اساسا چنین فضایی نداریم) شیوه خود هگل است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

محققان دانشگاه تبریز روش جدیدی برای کشف فسیل ابداع کردند

کوچک‌ترین ذرات گیاهی، پتانسیل انرژی باورنکردنی دارند

شاعرانه/ به دیدارم بیا، ای مهربان با من

دو خط کتاب/ شما می خواهید اهل ویرانی باشید یا آبادانی؟

میزبان قدرتمندترین اَبَررایانه دنیا کدام کشور است؟

انقلاب تابستانی در راه است

یک کتاب خوب/ ناگفتنی هایی که دختران دارند!

بخشی از کتاب/ جادوی سینما را جای دیگری پیدا نمی کنید

یک کتاب خوب/ این خاطراتی است که کسی برای شما نخواهد گفت!

غذای بومیان صحرای آفریقا چه بوده است؟

از ذخیره سازی آب از هوا تا پمپ خورشید؛ راهکارهای مقابله با خشکسالی

تمجید برنده نوبل ادبیات از سریال «چرنوبیل»

شاعرانه/ شبی را با من ای ماه سحرخیزان سحرکردی

در مغز یک بیمار روانی دقیقا چه خبر است؟

تقویت بانک ژن گونه های گیاهی مختلف به چه دردی می خورد؟

روش علمی برای توانبخشی افراد مبتلا به ضایعه مغزی

دو خط کتاب/ عشق معناهای مختلفی دارد!

پیشنهادهای تابستانه بیل گیتس برای مطالعه

ابتکاری جالب برای جلوگیری از گرمایش زمین

تصویر شگفت‌انگیز شفق قطبی از منظر ایستگاه فضایی

تولید نانوکارخانه مصنوعی با پروتئین مهندسی شده

شاعرانه/ ای جان فدای چشم تو، با قصد جان بیا

شاعرانه/خودم را بیابان غریبی احساس می‌کنم

طعم «آبنبات هل‌دار» در رویای کاغذی رادیو فرهنگ

شاعرانه/ ما همگی بازیگران یک فیلم صامتیم

کشف‌های جدید دانشمندان درباره حلقه‌های زحل

بازسازی جمجمه شکسته با چاپگر سه بعدی

فضاپیمای ناسا به نزدیک ترین فاصله با سیارک «بنو» رسید

کشف فسیل به کمک هوش مصنوعی در ایران

ساخت رباتی با حس بینایی و لامسه بسیار قوی!

دو خط کتاب/ آنکه وعده همیشه ماندن می‌دهد، از همه رفتنی‌تر است

دو خط کتاب/ خانه‌ای که آدم‌هایش یکدیگر را دوست نداشتند

«دم را غنیمت بشمار»، کتابی به سلیقه لیلا برخورداری

پای صحبت‌های بانویی که رهبر انقلاب خواندن کتابش را به همه زنان توصیه می‌کند

دو خط کتاب/ لازم بود این همه کتاب بخوانم؟!

کشف بیماری‌های ریوی با ابزاری به اندازه یک تار مو!

آزمایشگاهی شگفت‌انگیز زیر اقیانوس‌ با ربات‌های نرم

عضلات بدن فضانوردان دیگر تحلیل نمی‌رود!

کشف آنزیمی که از پیری جلوگیری می‌کند

«خانومی که شما باشی» با آزاده نامداری!

دو خط کتاب/ روی زمین هیچ چیز قطعی نیست!

پای صحبت‌های کتابفروش قدیمی مشهدی: ازدواج اولم با کتاب بود!

کاش شینزوآبه دهه نودی‌های ایرانو می‌دید!

دوباره زنگ خطر، آب شدن 40 درصد از یخ‌های گرینلند در یک روز!

میلیونر شدن با خرید و فروش شهاب سنگ در ایران!

آلبرت انیشتین با یک خورشیدگرفتگی به شهرت رسید!

کاریکلماتور/ تا حالا خودتو گم کردی؟!

شعری از فروغ فرخزاد که هرگز فراموش نمی‌شود

خاطره بازی ملیکا شریفی‌نیا با کتابخانه کودکی‌هایش

سیاره‌های فراخورشیدی هم شناسنامه دارند!