ایران پرسمان

آخرين مطالب

توانایی یالوم در ترکیب ادبیات و اگزیستانسیالیسم او را محبوب ایرانیان می‌کند انديشه

توانایی یالوم در ترکیب ادبیات و اگزیستانسیالیسم او را محبوب ایرانیان می‌کند

  بزرگنمايي:

ایران پرسمان_اروین دیوید یالوم روانپزشک و نویسنده آمریکایی چند سالی‌ست که با رمان‌ها و حتی کتاب‌های نظری‌اش در حوزه روان‌شناسی برای کتابخوانان ایرانی به ویژه علاقه‌مندان به مباحث روان‌شناسی به چهره‌ای محبوب و پرمخاطب تبدیل شده است. 

او که با رمان «وقتی نیچه گریست» جای خود را بین مخاطبان ایرانی باز کرد؛ به دلیل نوع نگاهش به مباحث روان‌شناختی و روانکاوی که ریشه در فلسفه اگزیستانسیالیسم دارد، کم‌کم هم‌پای یونگ و فروید در لیست کتاب‌های پرفروش حوزه روان‌شناسی ایران قرار گرفت. با توجه به نوع نگاهی که یالوم به مسائل روان‌شناختی دارد و اینکه بازار کتاب در این سال‌ها با حجم انبوهی از آثار روان‌شناسی تجاری و زرد مواجه است؛ چرایی توجه مخاطب ایرانی به آثار یالوم احتمالا تصویر قابل اعتنا از نگاه جامعه ما به امر روان‌شناختی به دست می‌دهد.
 


مردم روان‌شناسی را به زندگی روزمره خود راه داده‌اند

حسین کاظمی‌یزدی (مترجم آثار یالوم) از جمله کتاب‌های «یالوم‌خوانان» و «من شدن، خاطرات یک روان‌پزشک»درباره چرایی استقبال جامعه کتابخوان ایرانی از یالوم می‌گوید: یالوم اتفاقا در همین کتاب آخرش به نام «من شدن» می‌گوید که من در چند کشور مثل یونان و ترکیه  و ایران معروف شده‌ام و واقعا خودم هم نمی‌دانم چرا و چگونه در ترکیه و ایران تا این اندازه معروف شده‌ام و مردم کتاب‌هایم را دوست دارند. واقعیت این است که جامعه ما آن‌طور که از وضعیت انتشار کتاب‌های روان‌شناسی می‌بینیم و در حوزه‌های مختلف روان‌شناسی در ایران کتاب منتشر می‌شود به این مباحث علاقه‌مند هستند و روان‌شناسی حتی موضوعی‌ است که مردم در نشست‌ها و محافل خانوادگی خود از آن صحبت می‌کنند. از این مهمتر اینکه مسئله روان‌شناسی، روان‌کاوی و روان‌پزشکی در چند سال اخیر در ایران باب شده است چراکه تا پیش از این و حتی در دوره نوجوانی ما اینگونه بود که اگر کسی می‌خواست به روان‌کاو و روان‌پزشک مراجعه کند مردم نگاه خوبی به او نداشتند ولی امروز مردم ما متوجه شده‌اند که مسائل روانی چه اهمیت بالایی دارند و توجه به آن را در زندگی روزمره خود جای داده‌اند. 

مترجم آثار یالوم همچنین با اشاره به توانایی یالوم در خلق اثر ادبی یادآور می‌شود: اما اینکه چرا یالوم تا این حد و اندازه در ایران مورد استقبال قرار گرفته و می‌گیرد، نویسنده و ادیب بودن یالوم است. او داستان‌ها و رمان‌هایش را با تم و پیرنگ روان‌شناسی روایت می‌کند و از این رو کتاب برای مخاطب جذاب می‌شود، چراکه هم قصه می‌خواند و هم در عین حال مسائل روان‌شناختی به مخاطب می‌آموزد. البته که کتاب‌های نظری یالوم هم خالی از ذوق و قریحه نوشتن و نویسندگی او نیست و این کتاب‌هایش هم پر از حکایت هستند. بنابراین می‌توان گفت، او نویسنده بسیار راحتی‌ است و جنبه ادبی قوی در او وجود دارد و مطالب سخت و سنگین را هم به آسانی به مخاطب منتقل می‌کند. 
 

آیا روان‌شناسی اگزیستانسیالیستی انسان را جدا از مناسبات اجتماعی می‌بیند؟

در آثار یالوم بیشترین رنج و درد انسان ریشه در اضطراب‌هایی دارد که دلهره‌ها و هراس‌هایی وجودی هستند. نگاهی که به نظر می‌رسد صرفا از منظر فردی و شخصی به مسائل انسان می‌پردازد و این انسان را جدا از چارچوب‌ها و مناسبات اجتماعی موجود که در آن زیست می‌کند مورد واکاوی قرار می‌دهد. اما آیا واقعا می‌توان گفت روان‌شناختی اگزیستانسیالیستی که یالوم از آن صحبت می‌کند؛ انسان را موجودی جدا از مناسبات اجتماعی می‌بیند و اگر بله چنین نگاهی به انسان و مسائلش چرا بین مخاطب ایرانی مورد استقبال واقع شده است؟

کاظمی‌یزدی در پاسخ به این پرسش که آیا تمرکز یالوم به خودشناسی و روان‌کاوی پوچی و اضطراب درونی و ریشه‌های رنج درونی به نوعی فردی کردن ریشه‌های رنج انسان‌ها و نادیده گرفتن مناسبات اجتماعی و تبعیض‌ها در ایجاد آن‌ها نیست؛ بیان می‌کند: یالوم اساسا یک روان‌درمانگر اگزیستانسیالیست است و کتابی هم دارد به نام «روان‌درمانی اگزیستانسیال» که سال‌ها جزو منابع درسی دانشگاه‌های انگلیسی‌زبان بوده است. او در این کتاب توضیح می‌دهد که روان‌درمانی اگزیستانسیال چیست. همان‌طور که از نامش برمی‌آید روان‌درمانی اگزیستانسیال وابسته به طرز فکر اگزیستانسیالیستی‌‌ست؛ یک نحله فکری که دوران رونقش هم اوایل تا اواسط قرن بیستم بوده است. در اگزیستانسیالیسم مسئله اصلی آزادی انسان است و این آزادی را تا جایی تعریف می‌کنند که می‌گویند انسان می‌تواند خودش را بسازد. درواقع اگزیستانسیالیسیت‌ها معتقدند انسان با انتخاب‌هایی که انجام می‌دهد خودش را تعریف می‌کند و یک تعریف از پیش تعیین شده‌ای از انسان وجود ندارد.

این مترجم آثار یالوم این خودسازی انسانی از دید روان‌شناسی اگزیستانسیالیسیتی را نیز اینگونه تعریف می‌کند: در روان‌درمانی اگزیستانسیال هم به این مسئله تاکید می‌شود که ما در ساختن خودمان آزادیم و این آزادی مسئولیتی ایجاد می‌کند و این مسئولیت اضطرابی را در پی خودش دارد. اگزیستانسیالیست‌ها معتقدند این اضطراب باعث می‌شود ما خودمان را گول بزنیم که ما اصلا آزاد نیستیم و از این طریق اضطرابمان را کم کنیم. روان‌درمانی اگزیستانسیال این واقعیت را به ما نشان می‌دهد که آزاد هستیم و مسئول و این اضطراب هم چیزی نیست که بتوانی از شر آن خلاص شوی و با تو همراه است و اساسا همین اضطراب است که باعث عمل‌ کردن می‌شود.  منتها روان‌درمانگر اگزیستانسیالیست این اضطراب را کنترل می‌کند و کار روان‌درمانی اگزیستانسیال هم آموزش کنار آمدن انسان با چنین اضطراب‌هایی است. حالا اینکه شما بخواهید از یک منظر خارجی این موضوع را نقد کنید و همه روان‌درمانی اگزیستانسیال را زیر سوال ببرید در حوزه سواد و اختیار و تخصص من نیست. البته طبیعتا در بیرون از چهارچوب این تفکر روان‌شناسی تفکر و اندیشه‌هایی هم هستند که ممکن است آن را نقد کنند.

این مترجم می‌افزاید: خود یالوم درباره روان‌درمانی اگزیستانسیال نکته ظریفی را مطرح می‌کند و می‌گوید مثل دیگر مکاتب روانشناسی که اغلب هم از فروید وام گرفته‌ شده‌اند یک مکتب نیست؛ بلکه یک رویکرد است که هر روان‌درمانگر و روان‌کاوی می‌تواند از آن استفاده کند. در کتاب «روان‌شناسی اگزیستانسیالیست» هم مثالی می‌زند و می‌گوید اگر مکتب‌های روان‌کاوی و روان‌شناسی دستور غذاهای مختلف باشند روان‌شناسی اگزیستانسیالیست مثل ادویه‌ای‌ست که ما در تمام این دستورها از آن استفاده می‌کنیم و اگر نباشد غذا شکل ظاهری زیبای هم دارد ولی طعم و مزه خوشایندی ندارد. 


چرایی توجه جامعه ایرانی به روان‌شناسی اگزیستانسیالیسم 

از کاظمی‌یزدی می‌پرسیم با تمام این تفاسیر و تعریف از روان‌شناسی اگزیستانسیالیستی این میزان توجه جامعه ایرانی به این ژانر می‌تواند نشان‌دهنده چه چیزی باشد؟ و آیا می‌توان این را نشانه‌ای از افزایش اضطراب درونی افراد جامعه دانست. 

او می‌گوید: این پرسش واقعا مهم است و پاسخ به آن نیاز به پژوهش و تحقیق مفصل روش‌شناختی دارد. مسلما جامعه‌شناس و روان‌شناس در کنار همدیگر باید چنین پژوهشی را رقم بزنند. اما اگر بخواهم از منظر ادبی به قضیه نگاه کنم اگزیستانسیالیست مکتبی‌ست که همزمان و با چند سال اختلاف از دنیا در ایران شهره شد و متفکران و روشنفکران بزرگ ایرانی آثار اگزیستانسیالیست‌ها را ترجمه و به جامعه ایرانی معرفی کردند. از سوی دیگر چون اگزیستانسیالیست یک مسئله فلسفی صرف هم نیست و به حوزه اخلاق و ادبیات هم مرتبط می‌شود بین مردم همه‌گیر شده است. بسیاری از نویسندگان محبوب ما هم به طرز فکر اگزیستانسیالیستی نزدیک بودند. مثلا احمد شاملو که خیلی به این طرز فکر نزدیک بود.

به گفته این مترجم، شاید همه این‌ها باعث شده در ناخودآگاه جامعه ایران و لااقل، جامعه 70 سال پیش به بعد، متون اگزیستانسیالیستی مورد علاقه عموم باشد و حالا یالوم دو موضوع مورد علاقه مردم ایران یعنی روان‌شناسی و اگزیستانسیالیسم را به هم پیوند داده است. علاوه بر این روان‌شناسی در ادبیات قدمتی به اندازه خود ادبیات دارد و  حتی در ادبیات باستانی و کلاسیک هم تاثیر روان‌شناسی را می‌بینیم. پیش از اگزیستانسیالیست‌ها هم داستایوفسکی را در ادبیات داریم که او هم در ایران بسیار محبوب است و آثارش بارها بازترجمه و بازچاپ می‌شود. داستایوفسکی هم بین روان‌شناسی و ادبیات پیوند بسیار محکمی ایجاد کرده است، بنابراین به نظر می‌آید می‌توان به این نتیجه رسید که این توانایی یالوم در ترکیب ادبیات و اگزیستانسیالیسم است که او را در ایران محبوب کرده است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

محققان دانشگاه تبریز روش جدیدی برای کشف فسیل ابداع کردند

کوچک‌ترین ذرات گیاهی، پتانسیل انرژی باورنکردنی دارند

شاعرانه/ به دیدارم بیا، ای مهربان با من

دو خط کتاب/ شما می خواهید اهل ویرانی باشید یا آبادانی؟

میزبان قدرتمندترین اَبَررایانه دنیا کدام کشور است؟

انقلاب تابستانی در راه است

یک کتاب خوب/ ناگفتنی هایی که دختران دارند!

بخشی از کتاب/ جادوی سینما را جای دیگری پیدا نمی کنید

یک کتاب خوب/ این خاطراتی است که کسی برای شما نخواهد گفت!

غذای بومیان صحرای آفریقا چه بوده است؟

از ذخیره سازی آب از هوا تا پمپ خورشید؛ راهکارهای مقابله با خشکسالی

تمجید برنده نوبل ادبیات از سریال «چرنوبیل»

شاعرانه/ شبی را با من ای ماه سحرخیزان سحرکردی

در مغز یک بیمار روانی دقیقا چه خبر است؟

تقویت بانک ژن گونه های گیاهی مختلف به چه دردی می خورد؟

روش علمی برای توانبخشی افراد مبتلا به ضایعه مغزی

دو خط کتاب/ عشق معناهای مختلفی دارد!

پیشنهادهای تابستانه بیل گیتس برای مطالعه

ابتکاری جالب برای جلوگیری از گرمایش زمین

تصویر شگفت‌انگیز شفق قطبی از منظر ایستگاه فضایی

تولید نانوکارخانه مصنوعی با پروتئین مهندسی شده

شاعرانه/ ای جان فدای چشم تو، با قصد جان بیا

شاعرانه/خودم را بیابان غریبی احساس می‌کنم

طعم «آبنبات هل‌دار» در رویای کاغذی رادیو فرهنگ

شاعرانه/ ما همگی بازیگران یک فیلم صامتیم

کشف‌های جدید دانشمندان درباره حلقه‌های زحل

بازسازی جمجمه شکسته با چاپگر سه بعدی

فضاپیمای ناسا به نزدیک ترین فاصله با سیارک «بنو» رسید

کشف فسیل به کمک هوش مصنوعی در ایران

ساخت رباتی با حس بینایی و لامسه بسیار قوی!

دو خط کتاب/ آنکه وعده همیشه ماندن می‌دهد، از همه رفتنی‌تر است

دو خط کتاب/ خانه‌ای که آدم‌هایش یکدیگر را دوست نداشتند

«دم را غنیمت بشمار»، کتابی به سلیقه لیلا برخورداری

پای صحبت‌های بانویی که رهبر انقلاب خواندن کتابش را به همه زنان توصیه می‌کند

دو خط کتاب/ لازم بود این همه کتاب بخوانم؟!

کشف بیماری‌های ریوی با ابزاری به اندازه یک تار مو!

آزمایشگاهی شگفت‌انگیز زیر اقیانوس‌ با ربات‌های نرم

عضلات بدن فضانوردان دیگر تحلیل نمی‌رود!

کشف آنزیمی که از پیری جلوگیری می‌کند

«خانومی که شما باشی» با آزاده نامداری!

دو خط کتاب/ روی زمین هیچ چیز قطعی نیست!

پای صحبت‌های کتابفروش قدیمی مشهدی: ازدواج اولم با کتاب بود!

کاش شینزوآبه دهه نودی‌های ایرانو می‌دید!

دوباره زنگ خطر، آب شدن 40 درصد از یخ‌های گرینلند در یک روز!

میلیونر شدن با خرید و فروش شهاب سنگ در ایران!

آلبرت انیشتین با یک خورشیدگرفتگی به شهرت رسید!

کاریکلماتور/ تا حالا خودتو گم کردی؟!

شعری از فروغ فرخزاد که هرگز فراموش نمی‌شود

خاطره بازی ملیکا شریفی‌نیا با کتابخانه کودکی‌هایش

سیاره‌های فراخورشیدی هم شناسنامه دارند!